კაცხის სვეტი

კაცხის სვეტი იმერეთის მხარეში, ჭიათურის მუნივიპალიტეტის სოფელ კაცხში მდებარეობს. იგი კირქვის სვეტისებრ დენუდაციურ „მოწმეს“ – შთენილ კლდეს წარმოადგენს, რომლის თავზეც მცირე ზომის ეკლესიაა აგებული. ეკლესია IX-X საუკუნეებით თარიღდება. როგორც ბუნებრივი წარმონაქმნი, კაცხის სვეტი წითელ წიგნშია შეტანილი. მისი სიმაღლე დაახლოებით 40-45 მეტრია, ხოლო მისი თხემის ფართობი დაახლოებით – 150 კვ. მ. ძირთან სვეტი გამოფიტულია და უფრო ვიწროა, მის ზედა ნაწილთან შედარებით, რის გამოც იგი კიდევ უფრო მიუდგომელია. სვეტის ძირში ტოლმკლავა ჯვარია ამოკვეთილი, რომელიც ე.წ. “ბოლნურ ჯვარს” მიაგავს. აკადემიკოს აკაკი შანიძის მიხედვით ტერმინი კაცხი სვანური სიტყვაა და მწვერვალს ნიშნავს. კაცხის სვეტი ადრეული ხანებიდანვე იქცევდა ადამიანთა ყურადღებას. ქრისტიანობამდე იგი წარმართული კულტის – ნაყოფიერების ღვთაების სიმბოლოს წარმოადგენდა. ვახუშტი ბატონიშვილი სვეტის შესახებ წერს: „ნაკერპთა მათ მთათა მაღალთა და ბორცვთა ზედა ესე ვითარივე იყო განცხრომა–როკვანი, ამისთვის აღაშენეს მათ ზედა ეკლესიანი და ჯვარობიდან მუნ, ვითარცა აწ ფერხისა სიმღერითა – გაათენიან“. კაცხის სვეტის მეცნიერული შესწავლა  XX საუკუნის 40-იანი წლებიდან დაიწყო. 1944 წელს შედგა პირველი ექსპედიცია რომელშიც მონაწილეობდნენ: ალპინისტი ალ. ჯაფარიძე, ხელოვნებათმცოდნე ვ. ცინცაძე, მწერლები ლ. გოთუა და ა. ბელიაშვილი. მათ მცირე გათხრები ჩაატარეს სვეტის თხემზე. კაცხის სვეტთან ახლოს მდებარეობს კაცხის ტაძარი, რომელიც ქართული კულტურის ერთ-ერთი საინტერესო და გამორჩეული ნიმუშია.

 

არქიტექტურა

კაცხის სვეტის კომპლექსი რამდენიმე ნაგებობას მოიცავს: ეკლესია, კრიპტა, სენაკები, მარანი, გალავანი, სვეტის ძირში არსებული სვიმონ მესვეტეს სახელობის ეკლესია, გალავნის ნაშთი, ძველი სამრეკლო. სვეტის თავზე მდებარე ეკლესია IX-X საუკუნეების დარბაზული ნაგებობაა. ტაძარში შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. ეკლესია ამჟამად აღდგენილია, თუმცა საკმაოდ დაზიანებული სახით იყო შემორჩენილი. ქვების წყობაზე მსჯელობა მხოლოდ დასავლეთი კედლის შემორჩენილი ფრაგმენტის მიხედვითაა შესაძლებელი. იგი მცირე ზომის სუფთად თლილი შირიმის ქვითაა ამოყვანილი. ტაძარი ბრტყელი და ღარისებული კრამიტით ყოფილა გადახურული. ეკლესიის ქვეშ გეგმით წაგრძელებული სწორკუთხედის ფორმის კამაროვანი კრიპტაა. მასში დასავლეთ კედელში გაჭრილი დაბალი, თაღოვანი კარით შევდივართ, რომელიც ტიმპანითაა გადახურული. კრიპტის დასავლეთი კედელი მასზე დაშენებული ეკლესიის კედელთან შედარებით მცირედ დასავლეთითაა გაწეული და მისგან წაგრძელებული ქვათლილებით გამოყვანილი ხარისხითაა გამოყოფილი. ეკლესიის დასავლეთით ნატეხი ქვით ნაგები ორსენაკიანი ნაგებობაა. მისი აღმოსავლეთ კედელი კლდის შემაღლებული მასივია. სამხრეთით მდებარე სენაკს სამხრეთ კედელში კარი აქვს დატანებული, რომლითაც ეკლესიას უკავშირდება. ჩრდილოეთის კედელში დამუშავებული შირიმით ამოყვანილი, თაღისებურად გადასული სარკმელია. სენაკის დასავლეთ კედელზე კირ-დუღაბის მოცულობაა მიდგმული, რომელიც წყლის რეზერვუარს წარმოადგენს. მასში სენაკების ქანობიანი სახურავიდან ჩამოდენილი წყალი უნდა დაგროვილიყო. სვეტის დასავლეთ ნაწილში მარანი მდებარეობს. სვეტის სწორკუთხა თხემს ადგილზევე მოპოვებული ქვით ნაგები გალავანი ჰქონდა შემოვლებული. კაცხის სვეტის ძირში სვიმეონ მესვეტის სახელობის ტაძარი დგას. იგი მცირე ზომის ერთნავიანი ნაგებობაა. სვეტიდან ეკლესიამდე ჩრდილოეთით და სამხრეთით მოედანს გალავანი საზღვრავდა, რომელიც ამჟამად დანგრეულია.

 

 

კომენტარის დატოვება

თქვენი ელფოსტის მისამართი გამოქვეყნებული არ იყო.