არშის ჩანჩქერი

არშის ჩანჩქერი

არშის ჩანჩქერი

არშის ჩანჩქერი (იგივე თოთის ჩანჩქერი) მცხეთა-მთაიანეთის მხარეში, სტეფანწმინდის მუნიციპალიტეტში მდებარეობს, სოფელ არშისა და თოთის მიმდებარედ. ჩანჩქერთან მარტვია არშიდან მოხვედრა. აქ ორი ჩანჩქერია, ერთი პატარა, ერთი – დიდი. პატარა ჩანჩქერი სოფლიდანაც ჩანს, მისასვლელად დაახლოებით 1.5-კმ-ის გავლა მოგიწევთ, გზა მარტივია. დიდი ჩანჩქერი უფრო მაღლაა და უფრო რთულადმისადგომიცაა, თუმცა უმშვენიერესი სანახაობა სირთულეებს ნამდვილად დაგავიწყებთ. არშის დიდ ჩანჩქერს ქალის თმასაც უწოდებენ. სოფელ არშაში ასევე შეგიძლიათ მოინახულოთ არშის ციხე-სიმაგრე, რომელიც სხვადასხვა პერიოდის ნაგებობებს მოიცავს (ნაგებობათაგან უძველესია IX-X საუკუნეების უაფსიდო ეკლესია). სოფელთან ახლოს მდებარეობს აგრეთვე კლდეში ნაკვეთი გამოქვაბულების კომპლექსი – “ცოდვილთ ქოხები”. 
სოფელ არშასთან გაივლის სტეფანწმინდაში მიმავალი სამარშრუტო, რაც კიდევ უფრო ამარტივებს ამ მიდამოებში მოგზაურობას.

 

 

ყელიწადი

ყელიწადის ტბა

ყელიწადი

ყელიწადის ტბა მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში მდებარეობს, ყელის ზეგანზე, ზღვის დონიდან 3080 მ სიმაღლეზე. საზრდოობს თოვლის, მიწისქვეშა და წვიმის წყლით. წყლის მაქსიმალური დონე ზაფხულში აქვს, მინიმალური – ზამთარში. იგი 8-9 თვის განმავლობაში ყინულით არის დაფარული. ყელის ზეგანი ვულკანური ზეგანია ცენტრალური კავკასიონის სამხრეთ კალთის აღმოსავლეთ ნაწილში. ზეგანი მდიდარია ვულკანურ-მყინვარული წარმოშობის ტბებით. წითელი, ვულკანური მთები, უსასრულო სივრცეები და ამ ფერად ლანდშაფტზე მიმობნეული ლურჯად მოლივლივე ტბები ჯადოსნურ, მშვენიერ სანახაობას ქმნის. 

 

დღე პირველი

ყელიწადის ტბისკენ მიმავალი ბილიკი თრუსოს ხეობიდან, სოფელ შევარდენიდან იწყება და ხორისარის უღელტეხილისკენ მიემართება. ბილიკის სიგრძე ჯამში 25 კმ-ა და რთულ მარშრუტებს მიეკუთვნება. აუცილებლად იქონიეთ ორი დღის სამყოფი წყალი, ტბამდე წყალი მხოლოდ ერთ ადგილას არის და შესაძლოა ისიც დამშრალი დაგხვდეთ (ჩვენ დამშრალი დაგვხვდა). თავიდან, დაახლოებით 4 კმ, სერპანტინს მიუყვებით. პირველ დღეს დიდი სირთულეები არ გელით. საწყისი წერტილიდან დაახლოებით 6 კმ-ის გავლის შემდეგ გაშლილ მინდორზე მოხვდებით. ეს მინდორი შესანიშნავია საბანაკედ და მოლაშქრეთა უმრავლესობა სწორედ აქ შლის კარავს. ამ მინდორს მკვეთრი, ქვიანი აღმართები მოსდევს და სჯობს დასვენებული შეუდგეთ რთულ ბილიკს. მთებით გარშემორტყმული ვრცელი მინდორი, კარავი, სიმშვიდე და ჩიტების ჟღურტული ნამდვილად სამოთხეში გაგრძნობინებთ თავს.

 

დღე მეორე

მეორე დღეს ხორისარის უღელტეხილის (3450მ) რთულ ფერდობებს უნდა აუყვეთ. გზა მოზრდილი ქვებითაა დაფარული, რომლებიც ირყევა და სიარულის დროს სიფრთხილე გმართებთ. ხორისარის უღელტეხილის ტერიტორიაზე ხშირად არიან არჩვები, თუ ყურადღებით იქნებით შესაძლოა თვალი მოჰკრათ და ფოტოებიც გადაუღოთ. საბანაკედან 4 კმ-ის გავლის შემდეგ პატარა მოსწორებულ ადგილას მოხვდებით, სადაც ნიშნულსაც ნახავთ. ერთ მხარეს წითელი ხორისარი, წინ კი მონუმენტური და შთამბეჭდავი რუხი კლდოვანი მასივი ზღაპრულ გარემოს ქმნის. ეს ადგილი განსაკუთრებით შემიყვარდა. არჩვებიც აქ ვნახე (მანამდე არასოდეს მენახა) და ისეთი შეგრძნება მქონდა თითქოს სამყაროს ჩურჩული მესმოდა. აქედან რთული, თუმცა არცთუ დიდი აღმართია ხორისარის უღელტეხილის უმაღლეს წერტილამდე, საიდანაც შესანიშნავი ვრცელი ხედი იშლება ყელის წეგანსა და ყელიწადის ტბაზე. თუკი არ დაგეზარებათ და მწვერვალზეც ახვალთ, 3736 მეტრიდან დანახული სამყარო და ბედნიერების ჟრუანტელი ყველა სირთულეს და საერთოდ ყოველგვარ ამაოებას დაგავიწყებთ. ხორისარის უღელტეხილიდან საკმაოდ მკვეთრი დაღმართის ჩავლის შემდეგ ტბამდე უკვე მარტივი გზაა და დღის მთავარი სირთულეები შეგიძლიათ გადალახულად ჩათვალოთ. მოვარდისფრო-მოწითალო შერხოტა და მის წინ გაწოლილი ლურჯი, მოლივლივე ყელიწადის ტბა საოცარი და დაუვიწყარი სანახაობაა. ტბასთან მშვენიერი მინდორიც არის დასაბანაკებლად. სიმშვიდე, ხელუხლებელი ბუნება, ულამაზესი მზის ჩასვლა და ვარსკვლავებით მოჭედილი ცა (კარგი ამინდის შემთხვევაში) ზღვა ემოციებითა და ენერგიით აგავსებთ, რათა მომდევნო დრეს შემართებით შეუდგეთ გზას შინისაკენ.

 

დღე მესამე

მესამე დღე ესის უღელტეხილის (3410მ) ძალიან მკვეთრი, ნაშალი ქვით დაფარული აღმართით იწყება. თუმცა აღმართს რომ აივლით დაღლილობა სრულიად დაგავიწყდებათ. ესის უღელტეხილიდან მყინვარწვერის, შერხოტასა და ყელიწადის ტბის წარმოუდგენლად მშვენიერი ხედი იშლება. აქედან უკვე აღმართები სრულდება და ესიკომის ხეობის დაღმართებს უნდა დაუყვეთ. აქ გზის აბნევა ფაქტობრივად შეუძლებელია, რადგან მთელი გზა ხეობას მიუყვებით, თუმცა რამდენიმე ადგილას ფერდობები ჩაშლილია და გადავლისას სიფრთხილე გმართებთ. მარშრუტი სოფელ კეტრისში სრულდება, სადაც ზაქაგორის ციხეს, მთავარანგელოზის ეკლესიასა და თრუსოს ხეობის კოშკებს შეავლებთ თვალს. 

 

 

თრუსოს ხეობა

თრუსოს ხეობა

თრუსოს ხეობა

თრუსოს ხეობა მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, კავკასიონის ჩრდილოეთ კალთაზე მდებარეობს. ეს არის მდინარე თერგის ხეობა თრუსოს უღელტეხილიდან სოფელ კობამდე (25კმ).ხეობის უდაბლესი ნაწილი 2000 მ-ზეა, სოფელ კობთან. ხეობა მდიდარია მინერალური წყლებით. ფართოდაა გავრცელებული მინერალური წყლებიდან გამოლექილი ტრავერიტინები. თრუსოს ხეობის სოფლებია: აბანო, ალმასიანი, ბურმასიგი, გიმარა, დესი, ზემო ოქროყანა, კართსოფელი, კეტრისი, კობი, მნა, ნოგყაუ, რესი, სუათისი, ტეფი, უხათი, ქვემო ოქროყანა, შევარდენი, ცოცოლთა. მუდმივი მცხოვრები მხოლოდ ორ სოფელშია. აბანოს მინერალურ ტბასა და თრუსოს ტრავერტინებს ბუნების ძეგლის სტატუსი აქვს. საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის ნუსხაშია თრუსოს ნასოფლარების ციხე-კოშკები, საცხოვრისები და რელიგიური დანიშნულების ძეგლები. თრუსოს ხეობის ძეგლებიდან განსაკუთრებით ცნობილია ზაქაგორის ციხე. თრუსოს ხეობიდან მოხვდებით ყელიწადის ტბაზეც, რომელიც საქართველოს ერთ-ერთი ეგზოტიკური და გასაოცარი ადგილია.
XIV ს. დასაწყისში ვახტანგ III-მ ქსნის ერისთავს შალვა ქვენიფნეველს დამსახურებისათვის სხვა მამულებთან ერთად თრუსოს ხეობა უწყალობა. XVI–XVIII სს-ში ხეობა არაგვის ერისთავების მფლობელობაში იყო, XIX ს-ში  შედიოდა ანანურის, ხოლო შემდეგ დუშეთის მაზრების შემადგენლობაში. აქ უძველესი მოსახლეობა ქართულია (წანარები). XIII–XV სს-ში თრუსოში სახლობდნენ დვალები, რომელთა ნაწილი XVII–XVIII სს-ში შეერწყა მოსულ ოსურ მოსახლეობას.

გაითვალისწინეთ: ზაქაგორის ციხის მიღმა სოფლებში გადასვლა მხოლოდ სპეციალური საშვითაა შესაძლებელი.

 

 

გარბნის წმ. გიორგი

გარბნის წმინდა გიორგის ეკლესია

გარბნის წმინდა გიორგის ეკლესია

გარბნის წმინდა გიორგის ეკლესია (ოქროს ბებერი წმ. გიორგის ეკლესია)  მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, სოფელ გარბანში მდებარეობს. იგი IX-X საუკუნეებით თარიღდება. ტაძარი აზიდული და დახვეწილი პროპორციებითა და სადა, ელეგანტური მორთულობით ხასიათდება. გარბნის ეკლესიაში ვლინდება თავისი ეპოქისთვის დამახასიათებელი მოტივები და ამავდროულად ინდივიდუალურობითაც გამოირჩევა, ასე რომ, ის ქართული კულტურის ერთ-ერთი საინტერესო და საყურადღებო ნიმუშია. გარბნის წმინდა გიორგის ეკლესია (ოქროს ბებერი წმ. გიორგის ეკლესია) დარბაზულ ნაგებობას წარმოადგენს, სამხრეთისა და ჩრდილოეთის მინაშენებით (მინაშენები დღესდღეობით თითქმის მთლიანად დანგრეულია). სამხრეთის მინაშენი თარებით გახსნილი სტოა. აღმოსავლეთ, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო თაღოვანი სარკმელია, სამხრეთისაში – ორი. დასავლეთის სარკმელი შიგნით სათაურითაა შემკული, რაც იშვიათად გვხვდება ქართულ ეკლესიათა ინტერიერში. ფასადები სადაა, დაუნაწევრებელი და პატარა თაღებისგან შექმნილი ლავგარდანი ასრულებს. ნანგრევებში აღმოჩნდა ლავგარდნის სხვა ქვები, უფრო გართულებული მორთულობით, ვარდულებით, ყურძნის მტევნებით და სხვა. აღმოსავლეთის ფასადზე შემორჩენილია წარწერა: “წდი გიორგის ოქრო”. სავარაუდოდ სწორედ ამ წარწერიდან მომდინარეობს ეკლესიის სახელი (ოქროს ბებერი წმ. გიორგის ეკლესია), რომელიც ძველთაგანვეა გავრცელებული მოხევეებში. ინტერიერი მთლიანად მოხატული ყოფილა, თუმცა თითქმის მთლიანად განადგურებული ფრესკები ეკლესიის რესტავრაციისას სრულიად დაიკარგა. ნაგებობას ორი შესასვლელი აქვს: სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. ორივე მათგანი გარედან სწორკუთხაა, შიგნიდან კი – თაღოვანი. ეკლესია ნაგებია სუფთად თლილი ქვით. ტაძარს შემოვლებული ჰქონია თლილი ქვით ნაგები ოთხკუთხა მოხაზულობის გალავანი, რომლისგანაც ფრაგმენტებია შემორჩენილი.