ნეკრესის მზის ტაძარი (ნეკრესის დიდი კვადრატი)

ნეკრესის მზის ტაძარი
ნეკრესის მზის ტაძარი
previous arrow
next arrow
Slider

 

ნეკრესის მზის ტაძარი ანტიკური ხანის (I-III სს) სატაძრო კომლექსია, რომელსაც პროფესორმა გურამ ყიფიანმა კვადრატული ფორმის გეგმის გამო “დიდი კვადრატი” უწოდა. იგი კახეთშინეკრესის მონასტერთან ახლოს, ნაზვრევი გორის ძირში, გაშლილ ველზე მდებარეობს.

 

არქიტექტურა

ნეკრესის მზის ტაძრის ოთხივე კედლის ირგვლივ განთავსებული იყო დერეფნებით გამოყოფილი აფსიდიანი ოთხი ნაგებობა, რომლებიც ცენტრალური კვადრატისკენ მიმართული იყო აფსიდის რკალით. თვით აფსიდიანი სათავსოები განლაგებული იყო ჯვარედინად. მთლიანად ანსამბლი შედგებოდა შვიდი დამოუკიდებელი ნაგებობისგან. ისინი მოქცეული იყო კვადრატის ფორმის ზღუდს შორის, რომლის გარე ზომები იყო 50X50 მ. კვადრატული ზღუდის თითოეული კედლის ცენტრში 5 მ-ის სიგანის ღიობებია, რომლებიც უსწორდება იმავე სიგანის აფსიდიანი დარბაზების შესასვლელ კარს. დანარჩენი ნაგებობები და სათავსოები, რომელთაგან თითოეულს აქვს 1,5 მ სიგანის კარი, ერთმანეთთან დაკავშირებული იყო კორიდორული სისტემით. კვადრატის დაგეგმარების სისტემა ჯვრული ხასიათისაა. მის შიგნით, თითოეული შესასვლელის პირდაპირ სამ და ოთხსათავსოიანი ბლოკია. თითოეული ბლოკის შემადგენლობაში ერთი აფსიდიანი დარბაზია, რომელიც ცენტრალური შესასვლელის პირდაპირ მდებარეობს. «დიდი კვადრატის» ჩრდილოეთი და სამხრეთი მხარეებზე განთავსებულია სამნავიანი აფსიდიანი ბლოკები, ხოლო დასავლეთ და აღმოსავლეთ მხარეებზე – ოთხსათავსიანი ნაგებობები. «დიდი კვადრატის» დიაგონალზე სამი სწორკუთხა დარბაზია: ერთი ცენტრშია და თითო – კუთხეებში. მათ ერთობლიობას ჯვრის ფორმა აქვს. აფსიდური დარბაზები ჯვარედინად და სიმეტრიულად არის განლაგებული, ხოლო ოთხსათავსოიანი ბლოკები «დიდი კვადრატის» მიმართ ასიმეტრიულად არის განთავსებული. ამავე დროს ეს ოთხსათავსოიანი აფსიდური ბლოკები, ცენტრალურ კვადრატულ სათავსოსთან ერთად, სვასტიკის მკვეთრად გამოხატულ ორ ფრთას გამოსახავს.

 

ასტრონომიულ-კალენდარული დეტალები

“დიდი კვადრატის” არქეოასტრონომიული კვლევის შედეგად დადგინდა, რომ 21-22 დეკემბერს, ზამთრის მზებუდობისას, როდესაც წლის მანძილზე ყველაზე მოკლე დღეა, ამომავალი მზის პირველი სხივი სამხრეთ-აღმოსავლეთ აფსიდას ანათებს. ხოლო თუ ტაძრის გალავნის შიგნით განთავსებული სათავსოებს დავნომრავთ და გავიხსენებთ, რომ ძველად ქართულ ასომთავრულ ნიშნებს რიცხვითი მნიშვნელობაც ჰქონდათ, მაშინ ოთხაფსიდიან ბლოკში, რომელიც ზამთრის მზებუდობას უკავშირდება, მე-4 პოზიციაზე აღმოჩნდება მზის სიმბოლო – ასო «დონ»-ი. ამ ბლოკის ოთხეულის რიგითი ნომრების ნამრავლი უტოლდება დღე-ღამის ხანგრძლივობას 24 საათს. მე-3 აფსიდური სათავსოს ნომრის კვადრატული მნიშვნელობაა 3X3=9, რაც გვიჩვენებს, რომ ზამთრის მზებუდობისას, 21-22 დეკემბერს დღის ხანგრძლივობა შეადგენს 9 საათს. სვასტიკის სამხრეთ-დასავლეთ ფრთის მე-10, მე-11 და მე-12 სათავსოების შესასვლელ კარებს ერთნაირი დამხრობა აქვს. შევაჯამოთ ამ სათავსოთა რიგითი ნომრების კვადრატული მნიშვნელობები 10X10+11X11+12X12=365, რაც მზის კალენდარული წლის ხანგრძლივობაა. აფსიდიანი სათავსოების რიგითი ნომრების ჯამი უდრის 36 (=3+7+11+15). ეს კი იმის მაჩვენებელია, რომ ტაძრის გეგმარება უკავშირდება 36-ასოიანი იბერიულ-ქართულ ანბანურ წყობას, ამიტომ ამ არქიტექტურულ კომპლექს უწოდეს «იბერიული დიდი კვადრატი». კვლევით დადასტურდა, რომ არქიტექტურული ანსამბლის გეგმარებაზე აისახა მზის ტაძრის აგების თარიღი. დადგინდა, რომ ფარნავაზის ეპონიმური წელთაღრიცხვით, ძეგლი აგებულია 323 წელს (=17(19), რაც ეთანადება ახ. წ. 40 წელს. ტაძრის გეგმაზე აითვლება თვალსაჩინო ასტრონომიული მოვლენა _ მზის დაბნელების თარიღი, რომელსაც მზებუდობის პერიოდში ახ. წ. 19 წლის 21 ივნისს ჰქონდა ადგილი. ასევე აღმოჩნდა, რომ ძეგლზე აღნიშნული თარიღი დაკავშირებულია ფარსმან მეფის ზეობის პერიოდთან. «იბერიული დიდი კვადრატის» დიაგონალურ სათავსოებში მთლიანად დაფიქსირებულია სახელი: «უფალი პარ[ს]მან». «ნეკრესის მზის ტაძარი» რიტუალური და მემორიალური დანიშნულების უნიკალური არქიტექტურული ანსამბლია. ასტრალური ღვთაების სადიდებლად აგებულ კომპოზიციაში მზის კალენდარული პარამეტრის ასათვლელ სტრუქტურულ ელემენტებთან ერთად შერწყმულია იბერიის დიდი მეფის ზეობის თარიღი და სახელის ამსახველი კომპონენტები.

 

კომენტარის დატოვება

თქვენი ელფოსტის მისამართი გამოქვეყნებული არ იყო.