ვაჩნაძიანის ყველაწმინდა

ვაჩნაძიანის ყველაწმინდა (კუპელჰალე)

ვაჩნაძიანის ყველაწმინდა კახეთში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ვაჩნაძიანიდან 8 კმ-ში მდებარეობს. ის გარდამავალი ხანის ქართული ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ძეგლია. მასში ერთმანეთს ერწყმის ტრადიცია და სიახლეები. ტაძარი VIII-IX საუკუნეებით თარიღდება. ის კუპელჰალეს ტიპს მიეკუთვნება. ტაძრის საერთო კომპოზიცია სამეკლესიიანი ბაზილიკის ერთგვარ გადამუშავებას წარმოადგენს. ვაჩნაძიანის ყველაწმინდა ქართული არქიტექტურის ძალიან საინტერესო და რთული კომპოზიციის მქონე ნიმუშია, რომელშიც მკაფიოდ იკვეთება ეპოქის მხატვრული მისწრაფებები. წინა პერიოდის ძეგლთაგან განსხვავებით ვაჩნაძიანის ეკლესიაში შესამჩნევია პროპორციების ცვლილება, ჩნდება სწრაფვა ზევითკენ, სივრცე დავიწროვდა და ამაღლდა. ასევე აქ პირველად გამოიყენეს აფრები გუმბათქვეშა კვადრატიდან გუმბათის ყელზე გადასვლისთვის, თუმცა არც ტრომპებია უგულებელყოფილი (ტრომპები გამოყენებულია დამატებით სადგომებსა და ნავის გვერდის ნიშებში). ნაგებობის საერთო აღნაგობა და ნაწილთა ურთიერთშეთანხმება საოცრად ჰარმონიულია. შესანიშნავადაა გააზრებული შუქის წყაროთა განლაგებაც. ეს ყველაფერი ძალიან შთამბეჭდავ ინტერიერს ქმნის. ვაჩნაძიანის ყველაწმინდა მხატვრული ღირსებებით თავისი ეპოქის ერთ-ერთი ღირსშესანიშნავი ძეგლია. გარდა გუმბათიანი ტაძრისა სამონასტრო კომპლექსში შედის წმ. გიორგის სახელობის სამეკლესიიანი ბაზილიკა და სამონასტრო ნაგებობათა ნანგრევებიც.

 

არქიტექტურა

ვაჩნაძიანის სამონასტრო კომპლექსში შედის ღვთისმშობლის სახელობის ტაძარი (ვაჩნაძიანის ყველაწმინდა), სამეკლესიიანი ბაზილიკა და სამონასტრო ნაგებობათა ნაშთები. ვაჩნაძიანის ყველაწმინდა კუპელჰალეს ტიპის (გუმბათიანი დარბაზი) ნაგებობაა. მისი ძირითადი ნაწილი შეადგენს წაგრძელებულ ნავს, რომლის ცენტრშიც აღმართულია სიგრძივი კედლების შვერილებზე დაყრდნობილი გუმბათი. დარბაზი აღმოსავლეთით აფსიდით სრულდება. აფსიდის წინ ნალისებრი ბემაა. კამარის ქუსლის დონეზე, იმპოსტებია გამოყოფილი, რომლებიც, ბემის კედლებს, მთელ სიგანეზე გასდევს. ნავის გარშემო მოწყობილია გარშემოსავლელი, ტრიკონქის ფორმის სათავსოები და აფსიდით დასრულებული სადგომები – ეკლესიები. გვერდითი ნავების თავზე პატრონიკეა მოწყობილი. გუმბათის საყრდენი შვერილები გრძივ კედლებზე ისეა განლაგებული, რომ მათ შორის დიდი, კვადრატული მონაკვეთია გამოყოფილი. აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილების სამხრეთ და ჩრდილო კედლებში სწორკუთხა გეგმის მქონე მაღალი ნიშები – ექსედრებია. კონქის ნახევარწრიულ საფუძველზე გადასხვლა, კუთხეებში მოწყობილი ორ-ორი ტრომპით ხორციელდება. გუმბათქვეშა კვადრატი, ოთხივე მხრიდან, თაღებით არის შემოსაზღვრული, რომლებიც აგურის კაპიტელებით დაგვირგვინებულ მძლავრ პილასტრებს არის დაყრდნობილი. გუმბათქვეშა კონსტრუქციად გამოყენებულია აფრები (პანდატივები). გუმბათის ყელი ცილინდრულია. ნახევარსფეროს ზენიტში შეისრული მოხაზულობა აქვს. ტაძრის დასავლეთ და სამხრეთ მკლავების ზედა რეგისტრში სარკმლებია, საკურთხევლის აფსიდს სამი სარკმელი აქვს, გუმბათის ყელში კი ოთხი სარკმელია გაჭრილი. ყველა ღიობს ნალისებრი დაბოლოება აქვს. ტაძარი ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით, კუთხეებისა და ღიობის გამოყვანისთვის აქ შირიმის გათლილი ქვაა გამოყენებული. გარე მასების ცენტრს თორმეტწახნაგა გუმბათი წარმოადგენს. ეკლესიის ფასადს სახასიათო იერს ანიჭებს შვერილი აფსიდები. საკურთხევლის შვერილზე და ჩრდილო მკლავის სახურავის ქვეშ სამსაფეხურიანი ლავგარდანია განთავსებული. ტრიკონქების შვერილებზე და დასავლეთ კუთხეების ნაწილებზე შემორჩენილი ლავგარდანი კი ერთსაფეხურიანი – თაროსებრია. ინტერიერი XVI საუკუნეში მოუხატავთ, ფრესკები გარეჯის სკოლას ეკუთვნის. მხატვრობის ნაშთები მთავარი ეკლესიის სამხრეთ და დასავლეთ კედლებზე შეიმჩნევა. გუმბათიან ეკლესიას, გარს, გალავანი ევლებოდა, რომელშიც, დასავლეთით, გვიანი, აგურით ნაშენი კარიბჭე იყო ჩართული.

 

ვაჩნაძიანის წმ. გიორგის ეკლესია

ვაჩნაძიანის წმ. გიორგის ეკლესია ვაჩნაძიანის ყველაწმინდის ტაძრიდან დაახლოებით 50 მეტრში მდებარეობს. ის სამეკლესიიანი ბაზილიკაა და VI-VII საუკუნეებით თარიღდება. ბაზილიკის მთავარი ნავი ნალისებრი აფსიდით სრულდება. აფსიდის ორივე მხარეს, სწორკუთხა სათავსებია, რომლებიც შესაბამის ნავებს დასავლეთ კედელში მოწყობილი თაღოვანი კარით უკავშრდება. სადგომებს, დამოუკიდებელი შესასვლელები აღმოსავლეთიდანაც აქვს, რაც ძალიან იშვიათია. გარდა ამისა, ისინი, გვერდით ეკლესიებსაც კარით უკავშრდება. ეკლესია ნაგებია რიყის ქვითა და დიდი ზომის აგურით. კუთხეებსა და კონსტრუქციულ დეტალებში, მოყვითალო თლილი შირიმია გამოყენებული. ტაძრის აღმოსავლეთ მონაკვეთზე, სამხრეთის მხრიდან მიშენებულია რიყის ქვით ნაგები სტოა, რომლის ქვეშაც კამაროვანი კრიპტაა მოთავსებული. სამხრეთის ეკლესიის იატაკი მთავარი ნავის იატაკთან მიმართებით, ოდნავ მაღალია, რაც ნაგებობის ქვეშ არსებული კამაროვანი აკლდამით არის განპირობებული. ჩრდილოეთის ეკლესია ორი დამოუკიდებელი ნაწილისაგან შედგება – აღმოსავლეთით პატარა სწორკუთხა ოთახია, მის გაგრძელებაზე კი აფსიდით განსაზღვრული ეკლესიაა. ტაძარს თაღოვანი სარკმლები აქვს. ეკლესიების გამყოფი კედლები აღარ არსებობს, შემორჩენილია მხოლოდ მათი დასაწყისი. შიდა მხრიდან, გვერდითი სივრცეების აღმოსავლეთ კედელზე, კამარის ნაშთები იკითხება. სამწუხაროდ წმ. გიორგის ეკლესიამ ჩვენამდე ძალიან დაზიანებული სახით მოაღწია, ნაგებობა თითქმის მთლიანად ჩამონგრეულია, შემორჩენილია მხოლოდ აღმოსავლეთ ნაწილი. ტაძრის აღმოსავლეთ ფასადის შუა ნაწილი ცენტრალური ეკლესიის მაღალი და ორფერდა სახურავით დასრულებული სეგმენტია. მას, ორივე მხრიდან, გვერდითა ეკლესიების შედარებით დაბალი, ცალფერდასახურავიანი ნაწილები ერთვის. ფასადის ცენტრალურ ღერძზე გაჭრილია სარკმელი, რომელიც ნალისებრი თაღითა და მის ზემოთ რელიეფური ჰორიზონტალურგადანაკეცებიანი თავსართითაა გაფორმებული. გვერდითი ეკლესიების კედლებშიც თითო, ასეთივე სარკმელია, სარკმლების ქვემოთ კი, საკურთხევლის გვერდით მდებარე ოთახების სწორკუთხა მოხაზულობის შესასვლელებია წარმოდგენილი.

 

ფოტოები აღებულია ვახტანგ ბერიძის წიგნიდან – ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება

 

კომენტარის დატოვება

თქვენი ელფოსტის მისამართი გამოქვეყნებული არ იყო.