ვაჩნაძიანის ყველაწმინდა

ვაჩნაძიანის ყველაწმინდა

ვაჩნაძიანის ყველაწმინდა კახეთში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ვაჩნაძიანიდან 8 კმ-ში მდებარეობს. სამონასტრო კომპლექსი მოიცავს VIII-IX საუკუნეების, ღვთისმშობლის სახელობის, კუპელჰალეს ტიპის ტაძარს, VI-VII საუკუნეების წმ. გიორგის სამეკლესიიან ბაზილიკას და სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობათა ნაშთებს. განსაკუთრებულ ყურადღებას იქცევს ღვთისმშობლის ტაძარი, რომელიც გარდამავალი ხანის ქართული ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ძეგლია. იგი მონუმენტურობითა და ჰარმონიულობით გამოირჩევა. ტაძრის საერთო კომპოზიცია სამეკლესიიანი ბაზილიკის ერთგვარ გადამუშავებას წარმოადგენს. ვაჩნაძიანის ყველაწმინდა ძალიან საინტერესო და რთული კომპოზიციის მქონე ნიმუშია. რთული გეგმარების მიუხედავად, ხუროთმოძღვარი ნაწილთა ურთიერთშეთანხმებას, საოცარ ჰარმონიას და მთლიანობას აღწევს. შესანიშნავადაა გააზრებული შუქის წყაროთა განლაგებაც, რაც ინტერიერში ნაგებობის ერთიან სხეულად აღქმას უწყობს ხელს. ღვთისმშობლის ტაძარში ერთმანეთს ერწყმის ტრადიცია და სიახლეები. წინა პერიოდის ძეგლებისგან განსხვავებით აქ შესამჩნევია პროპორციების ცვლილება, ჩნდება სწრაფვა ზევითკენ, სივრცე დავიწროვდა და ამაღლდა. ასევე ვაჩნაძიანის ეკლესიაში ჩნდება პირველად აფრები გუმბათქვეშა კვადრატიდან გუმბათის ყელზე გადასვლისთვის, თუმცა არც ტრომპებია უგულებელყოფილი (ტრომპები გამოყენებულია დამატებით სადგომებსა და დარბაზის გრძივი კედლების ნიშებში). საყურადღებო ძეგლია წმ. გიორგის სამეკლესიიანი ბაზილიკაც. ტაძრის ძირითადი ნაწილი განადგურებულია, თუმცა მისი ძეგლის მასშტაბურობა და მისი აღმოსავლეთ ფასადის ლაკონური და გააზრებული გადაწყვეტა ყურადღებას იქცევს. ვაჩნაძიანის ყველაწმინდა, თავისი მხატვრული ღირსებებით ქართული ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთი განსაკუთრებულად შთამბეჭდავი და ამავდროულად საეტაპო მნიშვნელობის მქონე ძეგლია.

 

არქიტექტურა

ვაჩნაძიანის სამონასტრო კომპლექსში შედის ღვთისმშობლის სახელობის ტაძარი, სამეკლესიიანი ბაზილიკა და სამონასტრო ნაგებობათა ნაშთები.
ვაჩნაძიანის ღვთისმშობლის ტაძარი კუპელჰალეს ტიპის (გუმბათიანი დარბაზი) ნაგებობაა. მისი ძირითადი ნაწილი შეადგენს წაგრძელებულ ნავს, რომლის ცენტრშიც აღმართულია სიგრძივი კედლების შვერილებზე დაყრდნობილი გუმბათი. დარბაზი აღმოსავლეთით აფსიდით სრულდება. აფსიდის წინ ბემაა. კამარის ქუსლის დონეზე, იმპოსტებია გამოყოფილი, რომლებიც, ბემის კედლებს, მთელ სიგანეზე გასდევს. ნავის გარშემო მოწყობილია გარშემოსავლელი, ტრიკონქის ფორმის სათავსოები და აფსიდით დასრულებული სადგომები – ეკლესიები. გვერდითი ნავების თავზე პატრონიკეა მოწყობილი. გუმბათის საყრდენი შვერილები გრძივ კედლებზე ისეა განლაგებული, რომ მათ შორის დიდი, კვადრატული მონაკვეთია გამოყოფილი. გრძივი კედლების აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებში, სწორკუთხა გეგმის მქონე, მაღალი ნიშები – ექსედრებია. ნიშებში სწორკუთხედიდან კონქის ნახევარწრიულ საფუძველზე გადასვლა კუთხეებში მოწყობილი ორ-ორი ტრომპით ხორციელდება. გუმბათქვეშა კვადრატი, ოთხივე მხრიდან, თაღებით არის შემოსაზღვრული, რომლებიც აგურის კაპიტელებით დაგვირგვინებულ მძლავრ პილასტრებს არის დაყრდნობილი. გუმბათქვეშა კონსტრუქციად გამოყენებულია აფრები (პანდატივები). გუმბათის ყელი ცილინდრულია. ნახევარსფეროს ზენიტში შეისრული მოხაზულობა აქვს. ტაძრის დასავლეთ და სამხრეთ მკლავების ზედა რეგისტრში სარკმლებია, საკურთხევლის აფსიდს სამი სარკმელი აქვს, გუმბათის ყელში კი ოთხი სარკმელია გაჭრილი. ყველა ღიობს ნალისებრი დაბოლოება აქვს. ტაძარი ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით, კუთხეებისა და ღიობის გამოყვანისთვის აქ შირიმის გათლილი ქვაა გამოყენებული. გარე მასების ცენტრს თორმეტწახნაგა გუმბათი წარმოადგენს. ეკლესიის ფასადს სახასიათო იერს ანიჭებს შვერილი აფსიდები. ფასადებს საფეხუროვანი აგურის ლავგარდანი ასრულებს. ინტერიერი XVI საუკუნეში მოუხატავთ, შეიმჩნევა უმცირესი ფრაგმენტები. გუმბათიან ეკლესიას, გარს, გალავანი ევლებოდა, რომელშიც, დასავლეთით, გვიანი, აგურით ნაშენი კარიბჭე იყო ჩართული.

 

ვაჩნაძიანის წმ. გიორგის ეკლესია ვაჩნაძიანის ყველაწმინდის ტაძრიდან დაახლოებით 50 მეტრში მდებარეობს. ის სამეკლესიიანი ბაზილიკაა და VI-VII საუკუნეებით თარიღდება. ბაზილიკის მთავარი ნავი ნალისებრი აფსიდით სრულდება. აფსიდის ორივე მხარეს, სწორკუთხა სათავსებია, რომლებიც შესაბამის ნავებს დასავლეთ კედელში მოწყობილი თაღოვანი კარით უკავშრდება, ისინი, გვერდით ეკლესიებსაც კარით უკავშრდებიან. ეკლესია ნაგებია რიყის ქვითა და დიდი ზომის აგურით. კუთხეებსა და კონსტრუქციულ დეტალებში, მოყვითალო თლილი შირიმია გამოყენებული. ტაძრის აღმოსავლეთ მონაკვეთზე, სამხრეთის მხრიდან მიშენებულია რიყის ქვით ნაგები სტოა, რომლის ქვეშაც კამაროვანი კრიპტაა მოთავსებული. სამხრეთის ეკლესიის იატაკი მთავარი ნავის იატაკთან მიმართებით, ოდნავ მაღალია, რაც ნაგებობის ქვეშ არსებული კამაროვანი აკლდამით არის განპირობებული. ჩრდილოეთის ეკლესია ორი დამოუკიდებელი ნაწილისაგან შედგება – აღმოსავლეთით პატარა სწორკუთხა ოთახია, მის გაგრძელებაზე კი აფსიდით განსაზღვრული ეკლესიაა. მთავარ ნავს ერთი სარკმელი აქვს, აფსიდის ცენტრში, დამხმარე სათავსებს ორ-ორი სარკმელი აქვთ, რომლებიც ორ რეგისტრადაა განლაგებული. ეკლესიების გამყოფი კედლები აღარ არსებობს, შემორჩენილია მხოლოდ მათი დასაწყისი. შიდა მხრიდან, გვერდითი სივრცეების აღმოსავლეთ კედელზე, კამარის ნაშთები იკითხება. სამწუხაროდ წმ. გიორგის ეკლესიამ ჩვენამდე ძალიან დაზიანებული სახით მოაღწია, ნაგებობა თითქმის მთლიანად ჩამონგრეულია, შემორჩენილია მხოლოდ აღმოსავლეთ ნაწილი. ტაძრის აღმოსავლეთ ფასადის შუა ნაწილი ცენტრალური ეკლესიის მაღალი და ორფერდა სახურავით დასრულებული სეგმენტია. მას, ორივე მხრიდან, გვერდითა ეკლესიების შედარებით დაბალი, ცალფერდასახურავიანი ნაწილები ერთვის. ფასადის ცენტრალურ ღერძზე გაჭრილი სარკმელი ნალისებრი თაღითა და მის ზემოთ რელიეფური ჰორიზონტალურგადანაკეცებიანი თავსართითაა გაფორმებული.

 

 

კომენტარის დატოვება

თქვენი ელფოსტის მისამართი გამოქვეყნებული არ იყო.