ყელიწადი

ყელიწადის ტბა

ყელიწადი

ყელიწადის ტბა მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში მდებარეობს, ყელის ზეგანზე, ზღვის დონიდან 3080 მ სიმაღლეზე. საზრდოობს თოვლის, მიწისქვეშა და წვიმის წყლით. წყლის მაქსიმალური დონე ზაფხულში აქვს, მინიმალური – ზამთარში. იგი 8-9 თვის განმავლობაში ყინულით არის დაფარული. ყელის ზეგანი ვულკანური ზეგანია ცენტრალური კავკასიონის სამხრეთ კალთის აღმოსავლეთ ნაწილში. ზეგანი მდიდარია ვულკანურ-მყინვარული წარმოშობის ტბებით. წითელი, ვულკანური მთები, უსასრულო სივრცეები და ამ ფერად ლანდშაფტზე მიმობნეული ლურჯად მოლივლივე ტბები ჯადოსნურ, მშვენიერ სანახაობას ქმნის. 

 

დღე პირველი

ყელიწადის ტბისკენ მიმავალი ბილიკი თრუსოს ხეობიდან, სოფელ შევარდენიდან იწყება და ხორისარის უღელტეხილისკენ მიემართება. ბილიკის სიგრძე ჯამში 25 კმ-ა და რთულ მარშრუტებს მიეკუთვნება. აუცილებლად იქონიეთ ორი დღის სამყოფი წყალი, ტბამდე წყალი მხოლოდ ერთ ადგილას არის და შესაძლოა ისიც დამშრალი დაგხვდეთ (ჩვენ დამშრალი დაგვხვდა). თავიდან, დაახლოებით 4 კმ, სერპანტინს მიუყვებით. პირველ დღეს დიდი სირთულეები არ გელით. საწყისი წერტილიდან დაახლოებით 6 კმ-ის გავლის შემდეგ გაშლილ მინდორზე მოხვდებით. ეს მინდორი შესანიშნავია საბანაკედ და მოლაშქრეთა უმრავლესობა სწორედ აქ შლის კარავს. ამ მინდორს მკვეთრი, ქვიანი აღმართები მოსდევს და სჯობს დასვენებული შეუდგეთ რთულ ბილიკს. მთებით გარშემორტყმული ვრცელი მინდორი, კარავი, სიმშვიდე და ჩიტების ჟღურტული ნამდვილად სამოთხეში გაგრძნობინებთ თავს.

 

დღე მეორე

მეორე დღეს ხორისარის უღელტეხილის (3450მ) რთულ ფერდობებს უნდა აუყვეთ. გზა მოზრდილი ქვებითაა დაფარული, რომლებიც ირყევა და სიარულის დროს სიფრთხილე გმართებთ. ხორისარის უღელტეხილის ტერიტორიაზე ხშირად არიან არჩვები, თუ ყურადღებით იქნებით შესაძლოა თვალი მოჰკრათ და ფოტოებიც გადაუღოთ. საბანაკედან 4 კმ-ის გავლის შემდეგ პატარა მოსწორებულ ადგილას მოხვდებით, სადაც ნიშნულსაც ნახავთ. ერთ მხარეს წითელი ხორისარი, წინ კი მონუმენტური და შთამბეჭდავი რუხი კლდოვანი მასივი ზღაპრულ გარემოს ქმნის. ეს ადგილი განსაკუთრებით შემიყვარდა. არჩვებიც აქ ვნახე (მანამდე არასოდეს მენახა) და ისეთი შეგრძნება მქონდა თითქოს სამყაროს ჩურჩული მესმოდა. აქედან რთული, თუმცა არცთუ დიდი აღმართია ხორისარის უღელტეხილის უმაღლეს წერტილამდე, საიდანაც შესანიშნავი ვრცელი ხედი იშლება ყელის წეგანსა და ყელიწადის ტბაზე. თუკი არ დაგეზარებათ და მწვერვალზეც ახვალთ, 3736 მეტრიდან დანახული სამყარო და ბედნიერების ჟრუანტელი ყველა სირთულეს და საერთოდ ყოველგვარ ამაოებას დაგავიწყებთ. ხორისარის უღელტეხილიდან საკმაოდ მკვეთრი დაღმართის ჩავლის შემდეგ ტბამდე უკვე მარტივი გზაა და დღის მთავარი სირთულეები შეგიძლიათ გადალახულად ჩათვალოთ. მოვარდისფრო-მოწითალო შერხოტა და მის წინ გაწოლილი ლურჯი, მოლივლივე ყელიწადის ტბა საოცარი და დაუვიწყარი სანახაობაა. ტბასთან მშვენიერი მინდორიც არის დასაბანაკებლად. სიმშვიდე, ხელუხლებელი ბუნება, ულამაზესი მზის ჩასვლა და ვარსკვლავებით მოჭედილი ცა (კარგი ამინდის შემთხვევაში) ზღვა ემოციებითა და ენერგიით აგავსებთ, რათა მომდევნო დრეს შემართებით შეუდგეთ გზას შინისაკენ.

 

დღე მესამე

მესამე დღე ესის უღელტეხილის (3410მ) ძალიან მკვეთრი, ნაშალი ქვით დაფარული აღმართით იწყება. თუმცა აღმართს რომ აივლით დაღლილობა სრულიად დაგავიწყდებათ. ესის უღელტეხილიდან მყინვარწვერის, შერხოტასა და ყელიწადის ტბის წარმოუდგენლად მშვენიერი ხედი იშლება. აქედან უკვე აღმართები სრულდება და ესიკომის ხეობის დაღმართებს უნდა დაუყვეთ. აქ გზის აბნევა ფაქტობრივად შეუძლებელია, რადგან მთელი გზა ხეობას მიუყვებით, თუმცა რამდენიმე ადგილას ფერდობები ჩაშლილია და გადავლისას სიფრთხილე გმართებთ. მარშრუტი სოფელ კეტრისში სრულდება, სადაც ზაქაგორის ციხეს, მთავარანგელოზის ეკლესიასა და თრუსოს ხეობის კოშკებს შეავლებთ თვალს. 

 

 

ჩაჟაშის მაცხოვრის ეკლესია

ჩაჟაშის მაცხოვრის ეკლესია

ჩაჟაშის მაცხოვრის ეკლესია

ჩაჟაშის მაცხოვრის ეკლესია X საუკუნის ძეგლია, რომელიც სვანეთში, მესტიის მუნიციპალიტეტში, უშგულის თემში, სოფელ ჩაჟაშის ზედა ნაწილში, ბუნებრივ კლდოვან ბორცვზე, ჩაჟაშის ქვედა ციხის კომპლექსის დაბლა მდებარეობს. მცირე ზომის, გალავანშემოვლებული, დარბაზული ეკლესია ნაგებია ფიქლით და დასავლეთიდან ფიქალისვე, ძალიან დიდი, გვიანი მინაშენი აქვს. გეგმაში კვადრატს მიახლოვებული დარბაზი არც ისე ღრმა, ნახევარწრიული, მოზრდილ-კონქიანი აფსიდით სრულდება, რომლის ცენტრში ერთი დიდი სარკმელია გაჭრილი, ფართო, ღრმა წირთხლებით. აფსიდის კედლის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კიდეებში მომცრო, ღრმა, სწორკუთხა ნიშებია – ჩრდილოეთისა, მოგვიანებით გაუფართოვებიათ, რის გამოც დაზიანდა კედლის ამ ნაწილში გამოსახული წმ. ანთიმოზის ფიგურა. აფსიდში შემორჩენილი თავდაპირველი, მაღალი, მასიური, ქვის ტრაპეზის წინა პირი მსხვილი ორნამენტული მოტივებითაა მოხატული. აფსიდი, დარბაზის იატაკთან შედარებით, სამი მაღალი საფეხურითაა ამაღლებული და მაღალი, სამთაღოვანი ქვის კანკელითაა გამიჯნული. ოთხკუთხა დაბალ სვეტებზე გადაყვანილი თაღები მაღალ ზდუდეს ეყდნობა. დარბაზის შიდა სივრცე საკმაოდ ძუნწადაა დანაწევრებული – ორსაფეხუროვანი, არც ისე განიერი, საბჯენი თაღი კამარას ორ, უთანაბრო ნაწილად ჰყოფს (დასავლეთისა ოდნავ უფრო გრძელია) და კაპიტელების გარეშე, პირდაპირ ორსაფეხურიანვე, მსუბუქად შვერილ პილასტრებში გადადის. გრძივ კედლებზე კედლის თაღები გადაყვანილი არ არის. პილასტრები პირდაპირ, ბაზისების გარეშე, გრძივი კედლების ძირში მოწყობილ თითო, მაღალ ჩამოსაჯდომ საფეხურს ეყრდნობა. საკურთხევლის გარდა, ერთი მოზრდილი, თაღოვანი სარკმელი, ისეთივე ფორმისა, როგორც საკურთხევლის სარკმელი, ოღონდ უფრო ღრმა წირთხლებიანი, დასავლეთ კედელშია გაჭრილი. დასავლეთ კედელშივეა მოწყობილი მინაშენიდან დარბაზში შესასვლელი მოდაბლო განიერ, ღრმა წირთხლებიანი კარი, რომელიც დარბზის მხრიდან თაღოვანია, ხოლო მინაშენის მხრიდან – სწორკუთხა. მინაშენიდან დარბაზში ასასვლელად ორი მაღალი საფეხურია, ხოლო დარბაზში ერთი საფეხურით ქვემოთ ჩავდივართ. ეკლესიას შერჩენილი აქვს ძველი, მასიური ხის კარი, ორივე მხრიდან, ლითონის სადა მოჭედილობით. დასავლეთი კედლის ზედა ნაწილს ვიწრო, ერთსაფეხუროვანი, შეკიდული თაღი შემოუყვება, კონსოლების გარეშე. ჩაჟაშის მაცხოვრის ეკლესიაში დაცული ხატებიდან გამორჩეულია ცნობილი, XI საუკუნის, დაფერილი ვერცხლის ხატი, მაცხოვრის წელსზევითი გამოსახულებით; ხატის XIII საუკუნის ჭედურ ჩარჩოზე ხადუმ სატარვანშელის სავედრებელი, რელიეფური ასომთავრული წარწერაა შემორჩენილი. ეკლესიის ინტერიერი, კანკელი და ტრაპეზის წინა პირი ერთიანად XVII საუკუნის მოხატულობითაა შემკული. თანადროული, ამჟამად დაზიანებული მხატვრობა მინაშენშიც, დარბაზში შესასვლელი კარის ორსავ მხარესაა შემორჩენილი. მინაშენი, საკუთრივ ეკლესიასთან შედარებით, ბევრად დაბალია, ზომით ამ უკანასკნელს ოდნავ ჩამოუვარდება და ცალფერდა სახურავითაა გადახურული. მის ჩრდილოეთ კედელში, ზედა ნაწილში, პატარა, საკმაოდ ღრმა თაღოვანი ნიშაა, ხოლო კედლის ქვედა ნაწილში, უკიდურეს მარჯვენა კიდეში, პირველზე დიდი, ღრმა სწორკუთხა ნიშაა. დაბალი, სწორკუთხა, ღრმა წირთხლებიანი სარკმელი მინაშენის დასავლეთ კედელშია გაჭრილი, ხოლო გარედან მინაშენში შესასვლელი დაბალი, სწორკუთხა კარი – სამხრეთ კედელშია მოწყობილი. მინაშენში შესასვლელი ხის კარი, ექსპერიერის მხრიდან, ლითონის მოჭედილობითაა შემკული. ეკლესიის ფასადები, როგორც სჩანს, შებათქაშებული იქნებოდა. ამჟამად შებათქაშება დასავლეთ და ჩრდილოეთ ფასადებზეა შერჩენილი. ჩრდილოეთი ფასადის ზედა ნაწილში, მთელს სიგრძეზე, ინტერიერის მოხატულობის თანადროული, ძლიერ დაზიანებულ-ფრაგმენტირებული მხატვრობაა შემორჩენილი. ეკლესიის მშენებელი ოსტატის გარკვეული გულისყური ფასადთა მხატვრული გაფორმებისადმი ჩანს სამხრეთი ფასადის გადაწყვეტაში, რომელიც წყობის მსუბუქი შეღრმავებით მიღებული, ორი მაღალი (ფასადის სიმაღლის, დაახლოებით, 2/3-ის ტოლი), ოდნავ ბოლოებგაფართოებული, კედლის თაღითაა დეკორირებული, ხოლო აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის შირიმის მოზრდილი კვადრებით “მონიშვნაში”; გარდა ამისა, ეკლესიის მარტივი თარო-კარნიზიც შირიმის მოზრდილი კვადრებითაა ნაწყობი, რაც, ასევე, გარკვეულ მხატვრულ აქცენტად აღიქმება ერთიანად შირიმის ლოდებით ნაგებ ფასადებზე. ეკლესიაც და მინაშენიც თუნუქითაა გადახურული.

 

 

სვანური ხელნაწერები და ხატები სვანეთის მუზეუმიდან

სვანური ხელნაწერები და ხატები სვანეთის მუზეუმიდან

ჩვაბიანის მაცხოვრის ეკლესია

ჩვაბიანის მაცხოვრის ეკლესია (მაცხვარ)

ჩვაბიანის მაცხოვრის ეკლესია

ჩვაბიანის მაცხოვრის ეკლესია (მაცხვარ) X საუკუნის ძეგლია, რომელიც სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში, მულახის თემის სოფელ ჩვაბიანში მდებარეობს, სოფლის განაპირას, შემაღლებულ ბორცვზე. იგი გამორჩეული, შთამბეჭდავი და მნიშვნელოვანი ძეგლია მაღალმხატვრული და ისტორიული მნიშვნელობით, რასაც მისი არქიტექტურა და ფრესკული მხატვრობა განაპირობებს. ტაძრის ეზოდან სვანური კოშკების, მულახის თემისა და უშბას შესანიშნავი ხედი იშლება. ტაძარი ნაგებია კარგად თლილი შირიმის ქვით. იგი რთული ფორმის არქიტექტურული ძეგლია, რომლის საერთო მოცულობაში დომინირებს დარბაზის ნაწილი, რომელიც თავისი სიმაღლით მკვეთრად განსხვავდება შვერილი სამწახნაგა საკურთხევლისაგან და სამხრეთ-დასავლეთის მინაშენებისაგან. გამოირჩევა ძირითადი ეკლესიის დახვეწილი, გრძივი ღერძისადმი სიმეტრიული ნაწილი და მინაშენის შედარებით ტლანქი ფორმები. ეკლესიის ინტერიერი დარბაზისა და საკურთხევლისაგან შედგება, რომლებიც ქვის კანკელითაა გამიჯნული. კანკელი ოთხი მრგვალი სვეტისაგან შედგება, განაპირა სვეტებსა და საკურთხევლის მხრებს შორის არქიტრავული გასასვლელებია, ხოლო ცენტრალური გასასვლელი და მისი მიმდებარე ღიობები თაღოვანია. საკურთხევლის მხრები და კონქის თაღი ორსაფეხურიანია, ცენტრში თაღოვანი სარკმელია, ხოლო გვერდებში სამი თაღოვანი ნიშა – ორი ჩრდილოეთით, ერთი კი სამხრეთით. დგას სწორკუთხა ტრაპეზის ქვა. იატაკი ორი საფეხურითაა ამაღლებული. დარბაზი ორსაფეხურიანი წყვილი პილასტრითა და მათზე დაყრდნობილი კამარის გასამაგრებელი თაღით ორ ნაწილად არის გაყოფილი. პილასტრების პირველი საფეხურებიდან გრძივ კედლებში თაღები გადადის _ აღმოსავლეთისა იმპოსტებს ეყრდნობა, დასავლეთისა კი კუთხის პილასტრების პირველ საფეხურებს. თაროს ფორმის პილასტრთაგან ზოგიერთს ქვედა ნაწილები ცერად აქვს დაქანებული. ფრესკები გაჭვარტლულია. იატაკი მიწისაა. განათების წყაროს ორი სამხრეთისა და ერთი დასავლეთის თაღოვანი სარკმელი წარმოადგენს. კარი ორია, ერთი დასავლეთ კედელში, მეორე კი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში, ორთავე შიგნიდანაა თაღოვანი. მესამე კარი ჩრდილოეთ კედელში ყოფილა, საკურთხეველთან ახლოს, რომელიც ამჟამად ამოშენებულია. ჩვაბიანის მაცხოვრის ეკლესიის გამჭვარტლული ინტერიერი ფრესკული მხატვრობის ორ ქრონოლოგიურ ფენას მოიცავს, როგორიცაა მე-10 საუკუნის საკურთხევლის მოხატულობა (მაცხოვრის თეოფანიური დიდების სცენით) და დარბაზის მე-16-17 საუკუნების მხატვრობა. სამხრეთი მინაშენი თავიდან გრძელ ტალანს წარმოადგენდა, რომლის ცილინდრული კამარა სამი თაღით იყო გამაგრებული. თაღები სამხრეთ კედელში ორსაფეხურიან პილასტრებს ეყრდნობოდა. ჩრდილოეთით კამარა გრძივად გადასულ თაღებს ეყრდნობოდა. ამჟამად სამხრეთ კედელი გადაწყობილია; კამარა კი ორქანობა ჭერადაა გადაკეთებული. ამასთანავე ტალანი გაუტიხრავთ და ორ ნაწილად გაუყვიათ. აღმოსავლეთი ნაწილი პირდაპირ დარბაზს უკავშირდება, ხოლო დასავლეთისა დაკავშირებული ეკლესიის დასავლეთ მინაშენთან, რომლის გრძივი ღერძი ეკლესიის განივი ღერძის პარალელურია. კამარა ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებზეა დაყრდნობილი. დასავლეთ კედელში თაღოვანი შემოსასვლელია. კიდევ ერთი შესასვლელი ყოფილა ჩრდილოეთ კედელში, რომელიც ამოშენებულია. შენობის ექსტერიერი ძირითადად სადა და დახვეწილია. ერთგვარად დატვირთულია დასავლეთი მინაშენის ფასადი, რომლის მხატვრული სახე დიდ სიბრტყეთა სხვადასხვა დონეებად წარმოგვიდგება. პირველ დონეს ფრონტონის სიბრტყე წარმოადგენს, რომელიც კუთხეებში ორი ფართო, შეკიდული პილასტრის სახით ეშვება ქვემოთ. პილასტრებს შორის სამი თაღი გადადის, რომელთაგან შუათანა, კარის ზემოთ მდებარე, უფრო განიერი და მაღალია. შემდეგია კარის საპირე განიერი, სწორკუთხა სიბრტყე. სწორედ სვანური კოშკების გვირგვინთა შემამკობელი სამთაღედის კომპოზიციური სქემა უდევს საფუძვლად მაცხოვრის ტაძრის დასავლეთ სტოას მხატვრულ გადაწყვეტას. ეს უკანასკნელი გარემოება საერო-თავდაცვითი და რელიგიური დანიშნულების ნაგებობათა ერთიან მხატვრულ კონტექსტზე მიანიშნებს, რაც არის კიდეც რეგიონალური ხუროთმოძღვრების ორგანულობის მახასიათებელი. აღნიშნულ ფასადზე, კარნიზის ქვემოთ საფასადო ფილებიდან ორზე ხელის მტევნის სკულპტურული ანაბეჭდია დასმული. მაცხოვრის ეკლესიის საფასადო კედლები, სტოასა და სამხრეთ ეგვტერის ჩათვლით, დაბალ ცოკოლზეა აღმართული და სრულდება ერთ რიგად დალაგებული ქვით ნაშენი სადა, უსამკაულო კარნიზით. ეკლესიის საბურავი განახლებულია და გადახურულია თუნუქით. ჩვაბიანის მაცხოვრის ეკლესიის ეზოში, ტაძრის ჩრდილო-დასავლეთ მხარეს სამრეკლოა აღმართული. გვიანი შუა საუკუნეებით დათარიღებული ნატეხი ქვით ნაგები და ღია ფანჩატურით წარმოდგენილი სამრეკლო განახლებულია, რაც ავთენტურ დანაკარგებთან უნდა იყოს კავშირში: სრულად შელესილი და თეთრად შეღებილია სამრეკლოს კედლები, ამაღლებული ჩანს ოთხფერდა საბურავი, აღარ არსებობს თაღებს შორის გადებული ხის ტიხრები.

ტექსტის წყარო: memkvidreoba.gov.ge