არმაზციხე

არმაზციხე (ბაგინეთი)

არმაზციხე

არმაზციხე, ბაგინეთი, ქართლი — სრულიად ქართლის პირველი დედაქალაქი, ძველი მცხეთის შიდაციხე. არმაზციხე მცხეთა-მთიანეთის მხარეში მდებარეობს, მტკვრის მარჯვენა ნაპირას, მცხეთის სამხრეთ ნაწილში. მოხერხებული ადგილმდებარეობის გამო არმაზციხე ბატონობდა მცხეთისაკენ მიმავალ გზებზე. ნაქალაქარიდან სვეტიცხოვლის, ჯვრის მონასტრისა და მცხეთის შესანიშნავი ხედებით დატკბებით. ლეონტი მროველი ციხე-ქალაქის პირველ აღმშენებლად ქართლოსს – ქართველთა ნათესავთმთავარს ასახელებს: – “ესე ქართლოს მოვიდა პირველად ადგილსა მას, სადა შეერთჳს არაგჳ მტკუარსა, და განვიდა მთასა მას ზედა… და პირველად შექმნა სიმაგრენი მას ზედა, და იშენა მუნ-ზედა სახლი, და უწოდა მთასა მას სახელი თავისი თჳსა ქართლი” სახელწოდება “არმაზციხე” ქართლის უზენაეს წარმართულ ღვთაებას არმაზს უკავშირდება. გათხრები წარმოებს 1943 წლიდან. აღმოჩნდა სამი მკაფიოდ განსხვავებული კულტურის ფენა: ქვედა (არმაზციხე I) უძველესი ქალაქისა და განეკუთვნება ძვ. წ. IV-III საუკუნეებს: შუა (არმაზციხე II) – ძვ. წ. III-I სს.; ზედა (არმაზციხე III) – I და მომდევნო საუკუნეებს (მცხეთის დედაქალაქობის ხანის დასასრულამდე). გამოვლინდა მშენებლობის ორი ძირითადი საფეხური. პირველი: უმთავრესი სამშენებლო მასალ ქვათლილი და ალიზაგურია; ალიზ-აგურის კედლები ქვათლილთა საძირკვლებზეა ამოყვანილი; თვით ქვათლილები ჩასმულია კლდეში ამოკვეთილ ბუდეებში და ერთიმეორესთან ე. წ. უწყვეტითაა გადაბმული; წყობა უდუღაბოა (ძვ. ე. IV – III სს.); მეორე: მშენებლობაში გამოყენებულია დუღაბი (ძვ. წ. III საუკუნიდან). არმაზციხის გათხრებისას აღმოჩენილია უნიკალური ნაკეთობები, რომლებიც ამჟამად ეროვნულ მუზეუმშია განთავსებული.

 

 

ნეკრესის მზის ტაძარი (ნეკრესის დიდი კვადრატი)

ნეკრესის მზის ტაძარი (ნეკრესის დიდი კვადრატი)

ნეკრესის მზის ტაძარი (ნეკრესის ცეცხლის ტაძარი) ანტიკური ხანის (I-III სს) სატაძრო კომლექსია, რომელიც ნეკრესის “დიდი კვადრატის” სახელითაც არის ცნობილი. იგი კახეთშინეკრესის მონასტერთან ახლოს, ნაზვრევი გორის ძირში, გაშლილ ველზე მდებარეობს. არქეოლოგიური სამუშაოებისას Read more

ზურტაკეთის ყორღანები

ზურტაკეთის ყორღანები

ზურტაკეთის ყორღანები

ზურტაკეთის ყორღანები  ქვემო ქართლის მხარეში, დმანისის მუნიციპალიტეტში მდებარეობს და თრიალეთის კულტურას მიეკუთვნება (ბრინჯაოს ხანა, ძვ. წ. მე-4-2 ათასწლეულები). თრიალეთის ყორღანულ სამარხებშია (გორასამარხები) აღმოჩენილი საქართველოს ოქროს ფონდის მნიშვნელოვანი ნაწილი. მდიდრული და კარგად ნაგები ყორღანები ტომთა ბელადებს და გვაროვნულ არისტოკრატიას ეკუთვნოდა, მომცრო და ღარიბი ყორღანები რიგითი მოსახლეობისა იყო. გორასამარხის ტიპებია: ორმოიანი, დასაკრძალავმოედნიანი, ქვით ნაგები დასაკრძალავდარბაზიანი, ორმოში ძელებით ნაგები აკლდამიანი, კლდეში ჩაჭრილი კამერიანი. ზურტაკეთის ყორღანებიდან (თრიალეთი) უდიდესი ქვაყრილის დიამეტრია 100 მ, სიმაღლე – 8 მ, დასაკრძალავი დარბაზის შიგა ფართობი 150 მ2 აღწევდა, კედლების სიმაღლე – 4-6 მ. XX საუკუნის 40-50-იან წლებში ჩატარებული გათხრების შედეგად აღმოჩნდა რომ დარბაზაბის კედლების ქვებზე გამოსახულია ნიშნები. ერთ ყორღანში აღმოჩნდა 60-ზე მეტი ნიშნიანი ქვა, მეორეში 117, მესამეში 78. ქვებზე ამოკაწრულია ირემი, თხა, ხარი, ფრინველი, გველი, ბადეები და სხვა გეომეტრიული ფორმები. ნიშნები სხვადასხვა სიძლიერითაა ამოკაწრული. თრიალეთის ერთ-ერთი ყორღანის გათხრისას აღმოჩნდა, რომ დარბაზის ხის სვეტები ოქროს ფურცლებით ყოფილა დაფარული. ამ გორასამარხების აგება შესაძლებელი იყო მხოლოდ გვარებისა და ტომების ერთიანი ძალით. სამარხები ინდივიდუალურია. მიცვალებულების ნეშტი (კრემაციაქმნილი ან იშვიათად ინჰუმაციური) ხშირად დასაკრძალავ ოთხთვალა ეტლზე ესვენა. ნივთებთან ერთად ატანდნენ დაკლულ საქონელს ან მის ნაწილებს, ზოგჯერ – მსხვერპლად შეწირულ მსახურს ან მონას. დღეისათვის ზურტაკეთის ყორღანები მიწითაა დაფარული და პეტროგლიფების მოძიება მხოლოდ ხელახალი გათხრების შედეგად იქნება შესაძლებელი. ალბომში შესულია XX საუკუნის არქეოლოგიური ექსპედიციის მასალები.

 

მდებარეობა

ზურტაკეთის (თრიალეთის) ყორღანები ქვემო ქართლის მხარეში, ზურტაკეთის ვულკანურ პლატოზე, სამხრეთ საქრთველოს ზეგნის აღმოსავლეთ პერიფერიაზე, მდინარე შავწყაროსწყლის (მდინარე ხრამის მარჯვენა შენაკადი) აუზში მდებარეობს. ყორღანები განლაგებულია სოფელ ყარაბულახსა და უსეინკენდს შორის, პლატოზე.

ვიზუალური მასალის წყარო: საქართველოს პეტროგლიფების დიდი კატალოგი, researchgate.net

 

 

გრაკლიანი გორა

გრაკლიანი გორა

გრაკლიანი გორა

გრაკლიანი გორა მრავალფენიანი არქეოლოგიური ძეგლია შიდა ქართლში, კასპის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ლეხურას მარჯვენა ნაპირზე წამომართულ გორაზე, უშუალოდ თბილისი-სენაკი-ლესელიძის გზატკეცილთან. ძეგლი მოიცავს ნამოსახლარს და სამაროვანს. აღმოჩენილი მასალა მიეკუთვნება სხვადასხვა პერიოდს პალეოლითიდან ძვ.წ. II-I საუკუნეებამდე. გრაკლიან გორაზე გამოვლენილია ძვ. წ. VII საუკუნის ტაძარი და ორი საკურთეხეველი. აქ მრავალი უნიკალური არტეფაქტია აღმოჩენილი. გრაკლიან გორაზე კავკასიაში პირველად აღმოჩნდა იურიდიული დოკუმენტების საბეჭდავები, რომლებიც სამხრეთ მესოპოტამიაში, ურუქშია დამზადებული. ეს არის 6000 წლის წინანდელი ნივთები, რომლებიც ჯერ კიდევ დამწერლობის შექმნამდე გამოიყენებოდა და მსგავსი ექსპონატები მხოლოდ მსოფლიოს უმაღლესი რანგის მუზეუმებს ამშვენებს. გრაკლიანის მხატვრული დეკორით შემკულ საკრალურ ღუმელს მსოფლიოში ანალოგი არ აქვს. გამოვლენილი მასალებით დასტურდება, რომ აქ ცხოვრობდა კულტურულად უაღრესად დაწინაურებული საზოგადოება, რომელსაც სავაწრო და ეკონომიკური ურთიერთობები ჰქონდა იმდროინდელი ცივილიზაციის ყველა ცენტრთან.