ჩვაბიანის მაცხოვრის ეკლესია

ჩვაბიანის მაცხოვრის ეკლესია (მაცხვარ)

ჩვაბიანის მაცხოვრის ეკლესია

ჩვაბიანის მაცხოვრის ეკლესია (მაცხვარ) X საუკუნის ძეგლია, რომელიც სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში, მულახის თემის სოფელ ჩვაბიანში მდებარეობს, სოფლის განაპირას, შემაღლებულ ბორცვზე. იგი გამორჩეული, შთამბეჭდავი და მნიშვნელოვანი ძეგლია მაღალმხატვრული და ისტორიული მნიშვნელობით, რასაც მისი არქიტექტურა და ფრესკული მხატვრობა განაპირობებს. ტაძრის ეზოდან სვანური კოშკების, მულახის თემისა და უშბას შესანიშნავი ხედი იშლება. ტაძარი ნაგებია კარგად თლილი შირიმის ქვით. იგი რთული ფორმის არქიტექტურული ძეგლია, რომლის საერთო მოცულობაში დომინირებს დარბაზის ნაწილი, რომელიც თავისი სიმაღლით მკვეთრად განსხვავდება შვერილი სამწახნაგა საკურთხევლისაგან და სამხრეთ-დასავლეთის მინაშენებისაგან. გამოირჩევა ძირითადი ეკლესიის დახვეწილი, გრძივი ღერძისადმი სიმეტრიული ნაწილი და მინაშენის შედარებით ტლანქი ფორმები. ეკლესიის ინტერიერი დარბაზისა და საკურთხევლისაგან შედგება, რომლებიც ქვის კანკელითაა გამიჯნული. კანკელი ოთხი მრგვალი სვეტისაგან შედგება, განაპირა სვეტებსა და საკურთხევლის მხრებს შორის არქიტრავული გასასვლელებია, ხოლო ცენტრალური გასასვლელი და მისი მიმდებარე ღიობები თაღოვანია. საკურთხევლის მხრები და კონქის თაღი ორსაფეხურიანია, ცენტრში თაღოვანი სარკმელია, ხოლო გვერდებში სამი თაღოვანი ნიშა – ორი ჩრდილოეთით, ერთი კი სამხრეთით. დგას სწორკუთხა ტრაპეზის ქვა. იატაკი ორი საფეხურითაა ამაღლებული. დარბაზი ორსაფეხურიანი წყვილი პილასტრითა და მათზე დაყრდნობილი კამარის გასამაგრებელი თაღით ორ ნაწილად არის გაყოფილი. პილასტრების პირველი საფეხურებიდან გრძივ კედლებში თაღები გადადის _ აღმოსავლეთისა იმპოსტებს ეყრდნობა, დასავლეთისა კი კუთხის პილასტრების პირველ საფეხურებს. თაროს ფორმის პილასტრთაგან ზოგიერთს ქვედა ნაწილები ცერად აქვს დაქანებული. ფრესკები გაჭვარტლულია. იატაკი მიწისაა. განათების წყაროს ორი სამხრეთისა და ერთი დასავლეთის თაღოვანი სარკმელი წარმოადგენს. კარი ორია, ერთი დასავლეთ კედელში, მეორე კი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში, ორთავე შიგნიდანაა თაღოვანი. მესამე კარი ჩრდილოეთ კედელში ყოფილა, საკურთხეველთან ახლოს, რომელიც ამჟამად ამოშენებულია. ჩვაბიანის მაცხოვრის ეკლესიის გამჭვარტლული ინტერიერი ფრესკული მხატვრობის ორ ქრონოლოგიურ ფენას მოიცავს, როგორიცაა მე-10 საუკუნის საკურთხევლის მოხატულობა (მაცხოვრის თეოფანიური დიდების სცენით) და დარბაზის მე-16-17 საუკუნების მხატვრობა. სამხრეთი მინაშენი თავიდან გრძელ ტალანს წარმოადგენდა, რომლის ცილინდრული კამარა სამი თაღით იყო გამაგრებული. თაღები სამხრეთ კედელში ორსაფეხურიან პილასტრებს ეყრდნობოდა. ჩრდილოეთით კამარა გრძივად გადასულ თაღებს ეყრდნობოდა. ამჟამად სამხრეთ კედელი გადაწყობილია; კამარა კი ორქანობა ჭერადაა გადაკეთებული. ამასთანავე ტალანი გაუტიხრავთ და ორ ნაწილად გაუყვიათ. აღმოსავლეთი ნაწილი პირდაპირ დარბაზს უკავშირდება, ხოლო დასავლეთისა დაკავშირებული ეკლესიის დასავლეთ მინაშენთან, რომლის გრძივი ღერძი ეკლესიის განივი ღერძის პარალელურია. კამარა ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებზეა დაყრდნობილი. დასავლეთ კედელში თაღოვანი შემოსასვლელია. კიდევ ერთი შესასვლელი ყოფილა ჩრდილოეთ კედელში, რომელიც ამოშენებულია. შენობის ექსტერიერი ძირითადად სადა და დახვეწილია. ერთგვარად დატვირთულია დასავლეთი მინაშენის ფასადი, რომლის მხატვრული სახე დიდ სიბრტყეთა სხვადასხვა დონეებად წარმოგვიდგება. პირველ დონეს ფრონტონის სიბრტყე წარმოადგენს, რომელიც კუთხეებში ორი ფართო, შეკიდული პილასტრის სახით ეშვება ქვემოთ. პილასტრებს შორის სამი თაღი გადადის, რომელთაგან შუათანა, კარის ზემოთ მდებარე, უფრო განიერი და მაღალია. შემდეგია კარის საპირე განიერი, სწორკუთხა სიბრტყე. სწორედ სვანური კოშკების გვირგვინთა შემამკობელი სამთაღედის კომპოზიციური სქემა უდევს საფუძვლად მაცხოვრის ტაძრის დასავლეთ სტოას მხატვრულ გადაწყვეტას. ეს უკანასკნელი გარემოება საერო-თავდაცვითი და რელიგიური დანიშნულების ნაგებობათა ერთიან მხატვრულ კონტექსტზე მიანიშნებს, რაც არის კიდეც რეგიონალური ხუროთმოძღვრების ორგანულობის მახასიათებელი. აღნიშნულ ფასადზე, კარნიზის ქვემოთ საფასადო ფილებიდან ორზე ხელის მტევნის სკულპტურული ანაბეჭდია დასმული. მაცხოვრის ეკლესიის საფასადო კედლები, სტოასა და სამხრეთ ეგვტერის ჩათვლით, დაბალ ცოკოლზეა აღმართული და სრულდება ერთ რიგად დალაგებული ქვით ნაშენი სადა, უსამკაულო კარნიზით. ეკლესიის საბურავი განახლებულია და გადახურულია თუნუქით. ჩვაბიანის მაცხოვრის ეკლესიის ეზოში, ტაძრის ჩრდილო-დასავლეთ მხარეს სამრეკლოა აღმართული. გვიანი შუა საუკუნეებით დათარიღებული ნატეხი ქვით ნაგები და ღია ფანჩატურით წარმოდგენილი სამრეკლო განახლებულია, რაც ავთენტურ დანაკარგებთან უნდა იყოს კავშირში: სრულად შელესილი და თეთრად შეღებილია სამრეკლოს კედლები, ამაღლებული ჩანს ოთხფერდა საბურავი, აღარ არსებობს თაღებს შორის გადებული ხის ტიხრები.

 

 

ლეხთაგის ღვთისმშობლის ეკლესია

ლეხთაგის ღვთისმშობლის ეკლესია (ლამარია)

ლეხთაგის ღვთისმშობლის ეკლესია

ლეხთაგის ღვთისმშობლის ეკლესია (ლეხთაგის ლამარია) XIV-XV საუკუნეების ძეგლია, რომელიც სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის ერთ-ერთ უბანში, ლეხთაგში მდებარეობს. იგი ორსართულიანი ნაგებობაა, რომლის ქვედა სართულიც სამ სათავსიანი სადგომია. მას შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს, საიდანაც თითქმის კვადრატულ ოთახში ვხვდებით. სწორედ ამ ოთახს ადგას თავზე ეკლესია. კვადრატული ოთახის სამხრეთ კედლიდან გავდივართ შედარებით წაგრძელებულ ოთახში. იგი კამარითაა გადახურული და მის ყველა კედელზე (ჩრდილოეთის გარდა) სარკმლებია. ეს ოთახი კი პირველი ოთახის უკან მდებარე მცირე სადგომს უკავშირდება. ამჟამად ძალზედ ძნელია ამ სამოთახიანი სათავსოს თავდაპირველი ფუნქციის განსაზღვრა. ლეხთაგის მაცხოვრის ეკლესიაში ფრაგმენტების სახით შემორჩენილია ისტორიული მნიშვნელობის, XV საუკუნის მოხატულობა. საკურთხევლის მეორე რეგისტრში გამოსახულია მარიამ ღვთისმშობელი, რომელიც ეხვევა ყრმას და მას ანგელოზები სცემენ თაყვანს. ტაძრის მოხატულობის ქვედა რეგისტრში წარმოდგენილია ტაძრის აღმშენებელი დემეტრე ჩართოლანი და პირნათელ ჯაფარიძის ოჯახი.

 

 

ჟამუშის მაცხოვრის ეკლესია

ჟამუშის მაცხოვრის ეკლესია

ჟამუშის მაცხოვრის ეკლესია

ჟამუშის მაცხოვრის ეკლესია (მაცხვარ) X-XI საუკუნეების ძეგლია. იგი სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში, მულახის თემის სოფელ ჟამუშში მდებარეობს. ტაძარი კოშკებიანი საცხევრებელი სახლების კომპლექსში დგას. ეკლესიაში შემორჩენილია XIII საუკუნის მოხატულობა, სადაც საუფლო დღესასწაულთა სრული ციკლია წარმოდგენილი. აქ ასევე დაცულია X საუკუნის წმინდა გიორგის ჭედური ხატი და XVI-XVII საუკუნეების ხატები, ასომთავრული ვრცელი წარწერებით. ტაძრის ერთ-ერთი ხატი – მაცხოვრის ხატი იმერთა მეფე გიორგი II-ს შეუწირავს. წარწერაში მოხსენიებულია მეფეთ მეფე გიორგი, დედოფალი რუსუდანი და მათი ძე ბაგრატი. ნაგებობა დარბაზული ტიპისაა, დასავლეთის მხრიდან მინაშენით. მინაშენს სამხრეთის მხრიდან შესასვლელი აქვს, აქედანაა შესაძლებელი ტაძარში შესვლა. ასევე სამხრეთიდან აქვს შესასვლელი მთავარ დარბაზსაც. ტაძარს სამი მცირე ზომის, თაღოვანი სარკმელი აქვს. ფასადი გაფორმებულია პილასტრებზე დაყრდნობილი, ზედაპირის ჩაწევით შექმნილი, სადა თაღებით. დასავლეთის სარკმელიც ამ ტიპის თაღშია მოქცეული, რომელსაც თავზე ზედაპირიდან ამოწეული სადა თაღი აქვს.

 

 

ადიშის წმ. გიორგის ეკლესია

ადიშის წმ. გიორგის ეკლესია

ადიშის წმ. გიორგის ეკლესია

ადიშის წმინდა გიორგის ეკლესია (ჯგრაგ) X საუკუნის ძეგლია. იგი სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში, იფარის თემის სოფელ ადიშის სამხრეთ-აღმოსავლეთ განაპირას მდებარეობს, მდინარე ადიშჭალის მარჯვენა მაღალ ნაპირზე. ტაძარში დაცულია XI-XII საუკუნეების კედლის მხატვრობა. ნაგებობა დარბაზული ტიპისაა. იგი მკვეთრად იკვეთება გარემო ლანდშაფტში, რასაც ბუნებრივი ბორცვი და ნაგებობის საკმაოდ შემაღლებული საძირკველი განაპირობებს. ეკლესია ნაგებია მოყვითალო-მორუხო ფერის, თლილი შირიმის კვადრებით. კირით შელესილ ფასადებს ასრულებს სწორკუთხა ლავგარდანი, რომელიც არ გამოეყოფა კედლის დანარჩენ სიბრტყეს. ექსტერიერის ნალესობა ნაწილობრივ დაზიანებულია ისევე, როგორც ჩრდილოეთ ფასადზე დაცული ცნობილი ფრესკული მხატვრობა, რომელიც გაფერმკრთალებული და ნაკლულია. საფსადო დანაწევრება ლაკონური და სადაა: აღმოსავლეთ-დასავლეთის ღერძზე წაგრძელებული ეკლესია დასავლეთ კედელში დატანილი ერთადერთი შესასვლელითა და განივ ფასადებზე, სიმეტრიის ღერძზე გაჭრილი თითო სწორკუთხა სარკმლით არის წარმოდგენილი. სარკმლები შიგნიდან გაგანიერებული და თაღოვანი მოხაზულობისაა, არქიტრავული კარის სამხრეთით ვიწრო ბაქანია, რომელსაც ჩრდილოეთიდან წყობით კიბე აქვს მიდგმული. ეკლესიის სივრცე პატარაა და მთავრდება აფსიდით, რომელიც გაშლილი ნახევარწრეა. აფსიდი კამარას მაღალი შუბლით გამოეყოფა, დარბაზის იატაკზე კი ერთი საფეხურით არის ამაღლებული. საკურთხევლის თაღი სამხრეთ-დასავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ ორსაფეხურიან კუთხის პილასტრებს ებჯინება. საკურთხევლის წინ სამთაღიანი ქვის კანკელია აღმართული, რომელიც გეგმაში მრგვალ წყვილ სვეტებზე დაბჯენილ თაღედს ქმნის. ქვის კანკელზე მხატვრობის ფრაგმენტებია შერჩენილი – ფრონტონი მცენარეული ორნამენტით არის დაფარული.

 

მხატვრობა

ადიშის წმ. გიორგის ეკლესიის ინტერიერი მთლიანად მოხატულია. ღია, ნათელი კოლორიტის მხატვრობა, რომელიც სრულად ეძღვნება წმ. გიორგის კულტს, ადგილობრივ ოსტატის მიერ არის შესრულებული. საკურთხევლის კონქში ვედრების სცენაა: ცენტრში გამოსახულია ტახტზე მჯდომარე ქრისტე კურთხევის ნიშნად აღმართული ხელით, ხოლო მის ორსავ მხარეს ღვთისმშობელი და იოანე ნათლისმცემელი. კედლის ქვემო ნაწილში წარმოდგენილნი არიან ეკლესიის მამანი; ასიმეტრიულად განლაგებული ფიგურებიდან მარცხენა მხარეს წმ. ბასილია, მარჯვენა მხარეს – იოანე ოქროპირი და კიდევ ერთი წმინდანი. დარბაზის კედლების ქვედა რეგისტრები წმ. გიორგის ცხოვრების ამსახველ სცენებს ეთმობა: ჩრდილოეთ კედელზე მოცემულია კომპოზიცია ,,ქალაქ ლასიას სასწაული“, რომელშიც ყურადღებას იქცევს მეფის ასულის ფიგურა, რომელსაც ცენტრალური ადგილი უჭირავს და საოცარი გრაციოზულობით გამოირჩევა; სამხრეთ კედელზე გამოსახულია – ,,სასწაული გადარჩენილი ბიჭით“. ხოლო დასავლეთ კედელზე წმ. გიორგის ამბების თხრობის დამამთავრებელი და საზეიმო განწყობის კომპოზიციაა მოცემული – ,,მაცხოვრის მიერ წმინდა მეომართა კურთხევა“: მედალიონში მოთავსებული, მკერდამდე გამოსახული ქრისტე გვირგვინით მოსავს წმინდა მეომრებს გიორგისა და თევდორეს, რომლებიც სიმეტრიულად ფლანკირებენ შესასვლელ კარს. იგივე მეომრები გამოსახულნი არიან მხედრების სახით ეკლესიის ჩრდილოეთ ფასადზე, რომელთა აპოტროფული დანიშნულების ფიგურებიც დასავლეთისკენ, სოფელში მიმავალი გზისკენ არის პირმიქცეული. ადიშის წმ. გიორგის სახელობის დარბაზული ეკლესია ძალიან მაღალი მხატვრულ-ისტორიული მნიშვნელობის ეროვნული ძეგლია.
ადიშშია აღმოჩენილი ქართული მწერლობისა და ლიტერატურის ერთ ერთი უძველესი ძეგლი, ე.წ. “ადიშის ოთხთავი”, რომელიც 897 წელსაა გადაწერილი შატბერდის მონასტერში. ის ამჟამად სვანეთის მუზეუმში ინახება.